Tips voor iemand die gepest wordt

Iedereen kent we iemand die wordt gepest. Soms vind je dat best een beetje terecht, soms zie je dat het eigenlijk heel vals is. Waar komt dat pesten vandaan en hoe komt het dat je weleens meedoet, zelfs als je dat helemaal niet wilt?

Het kan iedereen overkomen: je hoeft geen rood haar, vooruitstekende tanden te hebben of een bril te dragen om gepest te worden. Je kunt ook gepest worden omdat je te dik bent of te dun, wel of geen borsten hebt, omdat je puistjes hebt, de ‘verkeerde’ kleding draagt of gewoon omdat je een foute agenda hebt. Iedereen heeft wel wat. Iedereen zou dus gepest kunnen worden. Pesten heeft veel te maken met de norm die een klas aanhoudt over wat ‘normaal’ is qua kleding, haar, huidskleur, gewicht, godsdienst, geld, gewoontes. Val jij net buiten die norm, dan loop je het risico pispaal te worden. Als je van jezelf al een beetje verlegen en bedeesd bent en dit ook uitstraalt, loop je nog meer de kans om gepest te worden. Anderen zien dat je kwetsbaar bent. En dat maakt jou tot een makkelijk slachtoffer.

Hoe ontstaat het?
Soms begint het peten met (onschuldig) plagen. Daar zit namelijk een verschil tussen: plagen is veel goedmoediger dan pesten. Plagen is eigenlijk gewoon bedoeld om er samen met de ‘geplaagde’ om te lachen, niet om hem of haar finaal de grond in te boren. Terwijl pesten echt tot doel heeft om een ander zich superrot te laten voelen. Maar als iemand niet zo goed om kan gaan met plagerijtjes, zich daar onzeker door gaat voelen, kan het plagen uiteindelijk uitmonden in pesten. De beste manier om op plagen te reageren, is met een gevat antwoord, met niet al te onaardige ‘tegenmaatregelen’ of gewoon met een grimas of een lach. Doe je dat niet – bijvoorbeeld omdat je denkt dat ze echt de pik op jou hebben – dan kan het plagen uiteindelijk pesten worden. Gelukkig wordt er niet in elke klas of (sport)club gepest. Als de sfeer en de onderlinge verhoudingen goed zijn, hoeft er niet gepest te worden. Ook als de band tussen de leraar/leider en de klas oke is en hij erop let dat iedereen eveneveel aandacht en respect krijgt, zal er minder of helemaal niet gepest worden. Helaas is het meestal niet zo ideaal. Soms kun je zelfs gepest worden door de leraar of lerares zelf! Dan irriteer je hem of haar blijkbaar. Aan de ene kant is dit erger dan gepest worden door je klasgenoten, omdat je natuurlijk nooit tegen zo’n leraar op kunt. Aan de andere kant is het misschien belangrijker voor je om geaccepteerd te worden door je klasgenoten dan door de leraar. En misschien kun je in zo’n geval je ouders vragen om eens met die leraar te gaan praten.

De pester
Belangrijk om te weten is dat degene die pest zelf vaak ook gepest is, of gepest wordt, bijvoorbeeld thuis. Het klinkt
misschien raar, maar de grootste pesters zijn zelf vaak erg onzeker. Als ze dan iemand vinden die in hun ogen zwakker is dan zij, dan zullen ze daar dankbaar gebruik van maken. De macht die ze hebben over deze zwakkere, vijzelt hun zelfvertrouwen een beetje op. Best wel zielig eigenlijk. Een pester ziet vaak weinig kwaad in zijn acties, omdat hij een lage dunk heeft van degene die hij pest. Hij denkt dat de grapjes of de dingen die hij met het slachtoffer uithaalt leuk worden gevonden. Vaak hebben pesters totaal niet in de gaten dat het een vreselijke impact heeft op degene die gepest wordt. De gepeste kan er jaren en jaren later nog last van hebben. Een klas bestaat vaak uit een paar groepjes met een ‘leider’. Er zijn ook klasgenoten die meedoen met zo iemand (dus ook meepesten), gewoon uit zelfbehoud. Er is ook een groepje dat z’n mond maar houdt. Dat groepje ziet wel dat er gepest wordt, maar doet er niks mee. Pesters voelen zich vaak een beetje in een rol gedwongen, ze hebben het idee dat er van ze verwacht wordt dat ze pesten. Als niemand (ook de leraar niet) tegen ze zegt dat hun gedrag niet leuk is, gaan ze het als ‘normaal’ ervaren, terwijl ze er zelf misschien ook wel een beetje moe van worden.

Pestmethoden
Pesten kan ontzettend ver gaan. Het kan bij uitschelden blijven, maar ook kan het voorkomen dat ze je boeken op de grond gooien, verstoppen of zelfs buiten over de heg kieperen. Heel erg is het ook als ze je opsluiten op het toilet, of als ze echt lichamelijk geweld gaan gebruiken. Het ‘opwachten’ voor school of op de hoek van de straat is vooral psychologisch: de angst voor wat er dan gaat gebeuren is eigenlijk het ergste. Iemand die gepest wordt, durft dat vaak niet te vertellen. Hij of zij schaamt zich dood, terwijl er in feite niks is om je voor te schamen. Het simpele feit dat je in een bepaald opzicht anders bent dan anderen – of dat nu met je uiterlijk of met je innerlijk te maken heeft – is geen reden om gepest te worden. Sterker nog: als mensen begin twintig zijn, doen ze juist vaak hun best om anders te zijn dan hun leeftijdsgenoten! Er is dus werkelijk niets om je voor te schamen, het lijkt alleen maar zo.

Wat doe je eraan?

Het kan enorm helpen – of alleen al opluchten – om er met iemand over te praten. Een vriend(in) bijvoorbeeld, een van je ouders of een leraar op school. Elke situatie waarin gepest wordt is natuurlijk anders, maar soms kan het helpen als de leraar ervan weet. Hij kan dan een beetje extra op je letten, in de gaten houden of je gepest wordt en ingrijpen als dat nodig is. Hij kan ook tijdens de les eens aandacht besteden aan pesten in het algemeen, zonder jouw naam daarbij te noemen natuurlijk. Als de leraar zoiets goed aanpakt, begrijpen de anderen beter hoe erg het eigenlijk is wat ze doen. En de gepste leert misschien hoe hij of zij zich beter kan verweren. Veranderen van school kan een oplossing zijn, maar het is waarschijnlijk beter om eerst te proberen de situatie te veranderen op de school waar je op zit.

Lukt dat allemaal niet, dan kun je nog altijd met een schone lei op een nieuwe school beginnen. Als je je daarbij meteen een beetje stoerder voordoet dan op je vorige school, heb je de kans dat ze denken: die is assertief, die kunnen we niet pakken. Toch moet je je realiseren dat je – als je naar een nieuwe school gaat – eerst weer zult moeten wennen aan de nieuwe groep en de normen van deze groep. Dat kan best zwaar zijn, zeker als je door je pestverleden al wat geslotener bent geworden en moeilijker contact legt met anderen. Misschien heb je wel een flink gebrek aan zelfvertrouwen en ben je achterdochtig. Het kan zijn dat je bij het minste of geringste al in de verdediging schiet of juist in huilen uitbarst, of wegvlucht. In een nieuwe klas weten ze niets van je achtergrond en zij zullen zo’n houding dan ook niet begrijpen. Je bent dan dus meteen een beetje een raar tiepje, waardoor je zou kunnen uitlokken dat je opnieuw wordt gepest.

Vertrouwen op jezelf
Als je gepest wordt, probeer dan niet in een goed blaadje te komen bij de anderen door jezelf plotsklaps te veranderen, ten koste van alles. Dat heeft geen enkele zin, want anderen zien dat je jezelf niet bent. Je zult er waarschijnlijk alleen maar nog meer door worden gepest, hoe goed je het ook bedoelt. Probeer liever wat meer te vertrouwen op je eigen ik, want die is echt de moeite waard! Als je zelf lekkerder in je vel zit, durf je eerder iets terug te zeggen of erom te lachen. Op een pijnlijk moment een grapje maken waardoor iedereen op zijn neus kijkt, kan ook veel goed doen. En als de pesters zien dat ze je er niet mee hebben, is de kans groot dat je minder gepest zult worden. Probeer dus wat meer zelfvertrouwen te krijgen, kijk naar je goede kanten, kijk naar de dingen die je wel kan. Vraag, als je niets goeds aan jezelf kunt bedenken, aan iedereen die je vertrouwt wat ze in je zien. Je zult versteld staan van je kwaliteiten! Misschien is het ook een idee om een zelfverdedigingscursus te doen, zodat je fysiek meer vertrouwen krijgt in jezelf. Probeer in ieder geval iets te vinden waardoor je je zelfrespect terug kunt vinden. Je zult merken dat anderen daar uiteindelijk op reageren. Net doen alsof hun pesterijen je niets doen, helpt namelijk niet. Het is ongelooflijk hoe mensen echt van onecht te weten onderscheiden. Probeer der dus voor te zorgen dat de pesterijen werkelijk geen invloed meer hebben op je eigenwaarde. Dan zal het uiteindelijk minder worden en misschien helemaal ophouden.

Handige links:
Meer zelfvertrouwen cursus